Kinderen tussen 8 en 12 jaar maken een belangrijke cognitieve en emotionele ontwikkeling door. Ze begrijpen steeds beter wat de dood betekent, maar zijn nog niet altijd in staat om hun emoties goed te verwoorden. Rouw in deze leeftijdsfase vraagt om steun die aansluit bij hun groeiende begrip, hun emoties en hun sociale omgeving.
Hoe kinderen van 8 tot 12 jaar rouwen
In deze fase hebben kinderen meestal een redelijk concreet begrip van dood: het is onomkeerbaar, universeel en biologisch te verklaren (Speece & Brent, 1996). Ze beseffen dat ook zijzelf en andere geliefden sterfelijk zijn. Dit besef kan gevoelens van angst oproepen, bijvoorbeeld dat de overlevende ouder ook zal sterven (Christ, 2000).
Hun verdriet kan zich uiten in wisselende emoties: boosheid, schuldgevoel, angst of somberheid. Ook lichamelijke klachten zoals buikpijn of hoofdpijn komen regelmatig voor (Worden, 2018). Kinderen kunnen daarnaast moeite hebben met concentratie op school of plots agressiever gedrag laten zien (Silverman & Worden, 1992).
Een kenmerk van deze leeftijd is de behoefte aan controle en rechtvaardigheid. Sommige kinderen willen precies weten wat er is gebeurd en stellen herhaaldelijk dezelfde vragen. Anderen zoeken naar betekenis of maken morele afwegingen, bijvoorbeeld waarom hun ouder moest sterven (Oosterwegel & Trozzi, 2020).
Wat helpt in de praktijk
1. Eerlijke en volledige informatie
Kinderen in deze leeftijd willen feiten kennen en waarderen het als volwassenen hun vragen serieus nemen. Geef informatie die past bij hun leeftijd, zonder details die hen kunnen overweldigen (Wolfelt, 2013).
2. Ruimte voor gevoelens en gedachten
Laat kinderen hun emoties op verschillende manieren uiten: praten, schrijven, tekenen of sporten. Het is belangrijk dat hun boosheid, verdriet of schuldgevoel wordt erkend, zonder oordeel (Christ, 2000).
3. Betrekken bij afscheid en herinnering
Kinderen waarderen het om actief betrokken te worden bij rituelen, zoals een afscheidsbrief schrijven, een symbool op de kist leggen of later een herinneringsboek maken. Dit geeft hun rouw een plek en versterkt hun gevoel van verbondenheid (Schoeman, 2019).
4. Ondersteuning op school en in sociale relaties
School kan een veilige plek zijn, maar concentratieproblemen of pestgedrag kunnen rouw bemoeilijken. Het helpt als leerkrachten op de hoogte zijn en ruimte geven voor steun en begrip (Shonkoff & Phillips, 2000).
5. Signaleren van complexe rouw
Het is normaal dat kinderen tijdelijk terugvallen in schoolprestaties of emoties sterk wisselen. Extra zorg is nodig wanneer er langdurige depressieve klachten ontstaan, sterke angst voor verlies, sociaal isolement of gedragsproblemen die maanden aanhouden (Lieberman et al., 2003).
Lange termijn
Rouw in deze leeftijd kan invloed hebben op de identiteitsontwikkeling. Kinderen kunnen zich anders voelen dan leeftijdsgenoten en zich zorgen maken over de toekomst. Tegelijk kan de ervaring hun veerkracht vergroten wanneer zij goed ondersteund worden.
Het is belangrijk dat het verhaal van de overleden ouder onderdeel blijft van de gezinsgeschiedenis. Hierdoor kan het kind een samenhangend beeld ontwikkelen van wie de ouder was, welke rol hij of zij speelde, en dat het verlies niet de schuld van het kind is.
Bronnen
-
Christ, G. H. (2000). Healing children’s grief: Surviving a parent’s death from cancer. Oxford University Press.
-
Lieberman, A. F., Compton, N. C., Van Horn, P., & Ghosh Ippen, C. (2003). Losing a parent to death in the early years: Guidelines for the treatment of traumatic bereavement in infancy and early childhood. Zero to Three Press.
-
Oosterwegel, S., & Trozzi, M. (2020). Rouw bij kinderen: Ontwikkeling en begeleiding. Kind en Adolescent, 41(3), 234–251.
-
Schoeman, J. (2019). Play therapy with grieving children. Routledge.
-
Shonkoff, J. P., & Phillips, D. A. (Eds.). (2000). From neurons to neighborhoods: The science of early childhood development. National Academy Press.
-
Silverman, P. R., & Worden, J. W. (1992). Children’s reactions to the death of a parent. In M. S. Stroebe, W. Stroebe, & R. O. Hansson (Eds.), Handbook of bereavement: Theory, research, and intervention (pp. 300–316). Cambridge University Press.
-
Speece, M. W., & Brent, S. B. (1996). The development of children’s understanding of death. Issues in Comprehensive Pediatric Nursing, 19(1), 1–17.
-
Wolfelt, A. D. (2013). Helping children cope with grief. Companion Press.
-
Worden, J. W. (2018). Grief counseling and grief therapy: A handbook for the mental health practitioner (5th ed.). Springer Publishing Company.