Het verlies van een ouder in de leeftijd van 4 tot 8 jaar heeft een grote invloed op de ontwikkeling van een kind. In deze fase groeit het vermogen om te begrijpen wat dood betekent, maar het denken blijft concreet en beperkt. Kinderen in deze leeftijdsgroep hebben begeleiding nodig die aansluit bij hun niveau van begrijpen, hun emoties en hun gedrag.
Hoe kinderen tussen 4 en 8 jaar rouwen
Rouw bij jonge kinderen uit zich vaak in korte, afwisselende periodes van verdriet en spel. Ze kunnen intens huilen of boos zijn, en daarna weer vrolijk spelen alsof er niets aan de hand is (Worden, 2018). Dit is geen teken dat ze het verlies niet voelen, maar dat ze hun emoties in kleine stukjes verwerken.
Kinderen in deze leeftijd begrijpen dood vaak nog niet volledig. Ze weten meestal dat dood “blijvend” is, maar kunnen tegelijk fantasieën hebben dat de ouder terugkomt (Oosterwegel & Trozzi, 2020). Dit kan leiden tot schuldgevoelens: een kind denkt bijvoorbeeld dat de ouder gestorven is door iets dat het zelf heeft gedaan of gedacht (Christ, 2000).
Daarnaast spelen loyaliteitsgevoelens een rol. Het kind kan bang zijn de achterblijvende ouder verdriet te doen door over de overledene te praten, of juist de overleden ouder te “verraden” door plezier te maken (Silverman & Worden, 1992).
Wat helpt in de praktijk
1. Eerlijke en duidelijke communicatie
Kinderen hebben behoefte aan concrete en eenvoudige uitleg. Vermijd vaag taalgebruik als “mama is gaan slapen” of “papa is op reis”. Dit kan verwarrend zijn en angst oproepen. Zeg liever: “Papa is dood. Dat betekent dat zijn lichaam niet meer werkt en dat hij niet terugkomt” (Wolfelt, 2013).
2. Ruimte voor spel en expressie
Spel, tekenen en verhalen zijn manieren waarop kinderen hun gevoelens uiten. Geef ruimte om dit te doen, ook als het soms lijkt alsof ze vooral “aan het spelen” zijn. Het spel kan een vorm zijn van het verwerken van hun verlies (Schoeman, 2019).
3. Rituelen en herinneringen
Betrek kinderen bij rituelen, zoals het aansteken van een kaars of het maken van een herinneringsdoos. Dit helpt hen te begrijpen dat de ouder echt weg is, maar dat herinneringen bewaard kunnen blijven (Christ, 2000).
4. Steun in het dagelijks leven
Structuur en voorspelbaarheid geven veiligheid. Blijf vasthouden aan dagelijkse routines, zoals bedtijdrituelen of schoolgang. Dit helpt kinderen zich veilig te voelen in een wereld die veranderd is (Shonkoff & Phillips, 2000).
5. Signaleren van extra zorgen
Het is normaal dat kinderen tijdelijk terugvallen in gedrag, zoals weer bedplassen of verlatingsangst. Maar als dit langdurig aanhoudt, of als er sprake is van extreem angstig, agressief of teruggetrokken gedrag, kan extra ondersteuning nodig zijn (Lieberman et al., 2003).
Lange termijn
In deze leeftijdsgroep ontwikkelen kinderen hun zelfbeeld en sociale relaties. Een ouder verliezen kan dit proces verstoren. Daarom is het belangrijk dat het kind een doorlopend verhaal kan opbouwen over de overleden ouder: wie deze was, hoe diegene van hen hield, en dat het verlies niet de schuld van het kind is.
Door steun te bieden, open te communiceren en ruimte te maken voor herinneringen, kan het kind leren omgaan met verdriet en tegelijk gezond verder groeien.
Bronnen
-
Christ, G. H. (2000). Healing children’s grief: Surviving a parent’s death from cancer. Oxford University Press.
-
Lieberman, A. F., Compton, N. C., Van Horn, P., & Ghosh Ippen, C. (2003). Losing a parent to death in the early years: Guidelines for the treatment of traumatic bereavement in infancy and early childhood. Zero to Three Press.
-
Oosterwegel, S., & Trozzi, M. (2020). Rouw bij kinderen: Ontwikkeling en begeleiding. Kind en Adolescent, 41(3), 234–251.
-
Schoeman, J. (2019). Play therapy with grieving children. Routledge.
-
Shonkoff, J. P., & Phillips, D. A. (Eds.). (2000). From neurons to neighborhoods: The science of early childhood development. National Academy Press.
-
Silverman, P. R., & Worden, J. W. (1992). Children’s reactions to the death of a parent. In M. S. Stroebe, W. Stroebe, & R. O. Hansson (Eds.), Handbook of bereavement: Theory, research, and intervention (pp. 300–316). Cambridge University Press.
-
Wolfelt, A. D. (2013). Helping children cope with grief. Companion Press.
-
Worden, J. W. (2018). Grief counseling and grief therapy: A handbook for the mental health practitioner (5th ed.). Springer Publishing Company.