Voor veel kinderen is school de plek waar het leven gewoon doorgaat. Wat betekent dat voor een kind dat een ouder verloor? Israëlische onderzoekers vroegen het aan kinderen en aan hun overgebleven ouder.
Wat is onderzocht
Er deden 20 kinderen mee (7,5 tot 16 jaar, één deelnemer was 18) en 16 overgebleven ouders (12 moeders en 4 vaders). Het verlies was minstens een jaar geleden. Alle gezinnen deden mee aan activiteiten van de organisatie Sunflowers. Bij 19 kinderen was een ziekte de oorzaak van het overlijden, bij één een suïcide. Bij acht overlijdens ging een lange ziekte vooraf, elf waren plotseling. De interviews duurden 40 tot 120 minuten. Meestal zaten kind en ouder samen aan tafel. De onderzoekers haalden de patronen uit de gesprekken zelf (grounded theory). Daarnaast keken ze naar de woorden in vier interviews met oudere kinderen die later zelf begeleider werden bij Sunflowers.
Wat eruit kwam
De steun van klasgenoten bleek geen ja-of-nee. De onderzoekers beschrijven een schaal: van steun, via onbedoeld gebrek aan steun, tot bewust gebrek aan steun.
Vlak na het overlijden kwamen klasgenoten vaak langs in de week van rouw (de shiva), soms samen met leerkrachten. Veel kinderen ervoeren dat als steun, soms als een fijne verrassing. De onderzoekers lezen dat als een beschermende laag tegen eenzaamheid. Terug naar school was voor kinderen zwaar en fijn tegelijk. Vrienden en de vaste routine hielpen. Daarna zakte de steun weg. Een moeder zei dat een kind dat een ouder verloor, dat ook in het tweede, het derde en het tiende jaar nog is.
Vaak was er geen kwade wil, maar onhandigheid. Vooral jongere kinderen wisten niet wat ze moesten zeggen. Een jongen vertelde dat vrienden verhalen over hun overgrootvader gingen doen, en dat hem dat alleen maar verdrietiger maakte. Twee jongens vroegen een meisje op haar verjaardag: ‘Waarom ben je blij als je vader dood is?’ Zij zei dat ze jarig was en blij wilde zijn. Zwarte humor lag gevoelig. Grapjes van anderen over ziekte kwamen hard aan. Als het kind zelf grapjes maakte, hielp dat soms, ook als klasgenoten er niet goed raad mee wisten.
Twee kinderen vertelden over pesten waarbij hun verlies als wapen werd gebruikt, in een ruzie: ‘Hou je mond, je vader leeft niet eens.’ De onderzoekers denken dat zulke opmerkingen een kind tegen zijn zin terug kunnen duwen naar het verlies, terwijl het juist even met gewone dingen bezig wilde zijn. Dat is hun duiding, geen meting.
Hoe sterk is dit
Dit is een kwalitatieve studie met 20 kinderen uit Israël. Alle gezinnen zaten al bij een steunorganisatie. Kinderen die nergens steun krijgen, ontbreken. Het gaat om basisschool en de eerste jaren van de middelbare school. Kind en ouder zaten meestal samen in het gesprek, dus een kind kan dingen hebben achtergehouden. Wie wilde, kon ook apart praten. Pesten kwam bij twee kinderen voor, dus het zegt niets over hoe vaak het gebeurt. De taalanalyse gaat over maar vier interviews. De schaal komt uit de gesprekken zelf en is geen getest model.
Wat dat betekent voor de praktijk
- Kijk eerst waar het gedrag van klasgenoten op de schaal valt. Onbedoeld onbegrip vraagt om uitleg en een gesprek. Bewust pesten vraagt om een duidelijke grens. De auteurs maken dit onderscheid zelf.
- Blijf aandacht houden na de eerste weken. In de gesprekken nam de steun van leerkrachten en klasgenoten na verloop van tijd af.
- Zorg voor beleid en training voor leerkrachten, zodat het niet van toeval afhangt. De auteurs missen duidelijk schoolbeleid. Dit onderzoek laat niet zien welke training werkt.
Lees het artikel (PMC, open access) · DOI
Bron
Boutton-Laor, Y., Muchnik-Rozanov, Y., & Frei-Landau, R. (2026). “Why are you happy if your dad died?”: The social experiences of parentally bereaved children in elementary and middle schools. Children, 13(1). https://doi.org/10.3390/children13010155