Voordat het afscheid komt

Kinderen voorbereiden op het overlijden van een ouder, broer of zus: vijf huisbezoeken, praktisch, eerlijk, en afgestemd op wat elk kind aankan.

Voor zorgverleners

Voor de huisarts, verpleegkundige of hospicemedewerker die ziet dat een gezin vastloopt, en er zelf de tijd niet voor heeft.

Wanneer je aan dit traject denkt

• Ouders vragen jou wat ze de kinderen moeten vertellen, of zeggen dat de kinderen het nog niet hoeven te weten.
• Jouw bezoeken worden alleen gepland op momenten dat de kinderen op school zijn.
• De ene ouder wil het vertellen, de andere niet.
• Een kind trekt zich terug, wordt boos, of doet opvallend gewoon.
• De ziekte is ongeneeslijk, en niemand heeft het nog over het afscheid of de uitvaart.

Wanneer je verwijst

Het traject is bedoeld voor de fase van midden-palliatief tot terminaal. Hoe eerder, hoe meer ruimte er is om samen op te bouwen; dichter bij het einde verschuift de nadruk naar het noodzakelijke. Het tempo past zich aan, en kan worden versneld als de situatie daarom vraagt.

Wat er in de vijf bezoeken gebeurt

Vijf thema’s, in de volgorde die het gezin nodig heeft: (1) een gesprek met de ouders over wat elk kind weet en aankan; (2) het vertellen: wat, door wie, in welke woorden; (3) de kinderen zelf, hun vragen, en wat de zieke nog wil nalaten; (4) het sterven en het afscheid, en wie de kinderen dan opvangt; (5) de uitvaart, de eerste tijd daarna, en de overdracht aan de zorg die blijft.

Wat het gezin eraan overhoudt

• Omdat het praktische geregeld is en de moeilijke gesprekken gevoerd zijn, blijft er meer ruimte over: voor elkaar, en om samen nog herinneringen te maken.
• De kinderen weten wat er gebeurt, uitgelegd op hun eigen niveau.
• Er is afgesproken wie het de kinderen vertelt als het zover is, en hoe.
• Kinderen weten wat ze kunnen doen bij het sterven en het afscheid, en wat ze mogen kiezen.
• De uitvaart is besproken, inclusief de rol van de kinderen.
• Wat de zieke ouder of het zieke kind wil nalaten, is gemaakt of vastgelegd.

Hoe het zich verhoudt tot jouw rol

Het traject vervangt geen palliatieve zorg en geen psychologische hulp. We trekken samen op met het gezin, naast de zorg die er al is. Met toestemming van het gezin stemmen we af met jou. Het traject staat los van welke uitvaartonderneming dan ook; het gezin kiest zelf wie de uitvaart verzorgt.

Waarop het rust

Kinderen merken vaak dat er iets ernstigs speelt, en willen eerlijke informatie (Dalton e.a., 2019). Toch had in een landelijke Zweedse studie 43% van de jongeren die als tiener een ouder verloren tot enkele uren vooraf niet door dat het overlijden nabij was, terwijl vrijwel allemaal achteraf vonden dat ze het hadden moeten horen (Bylund-Grenklo e.a., 2015). Van de ouders die met hun stervende kind over de dood spraken, had niemand daar later spijt van; van wie dat niet deed, ruim een kwart wel (Kreicbergs e.a., 2004). Het traject is gebouwd op dat uitgangspunt: eerlijk, tijdig, en afgestemd op wat elk kind aankan.

Bylund-Grenklo, T. e.a. (2015). Acta Oncologica, 54(6), 944–950. doi
Kreicbergs, U. e.a. (2004). New England Journal of Medicine, 351(12), 1175–1186. doi
Dalton, L. e.a. (2019). The Lancet, 393(10176), 1164–1176. doi

Wie er komt

De bezoeken worden gedaan door Richard Hattink, rouwpedagoog, sinds 1999 werkzaam met gezinnen rond ziekte, sterven en afscheid.

Praktisch

• Vijf huisbezoeken van 60 minuten
• Noord-Holland: €850 voor het hele traject, inclusief reiskosten
• Utrecht, Flevoland en Zuid-Holland: €975 voor het hele traject, inclusief reiskosten
• Elders in Nederland: €1.150 voor het hele traject, inclusief reiskosten
• Het traject wordt niet vergoed door de zorgverzekeraar
• Tempo in overleg, versneld als de situatie daarom vraagt
• Begeleiding door Richard Hattink
• Ouders melden zich zelf aan